LECTURAS EN FEMININO

 Coma todos os anos, tamén durante o presente curso académico unha gran parte das nosas lecturas foron escritas ou protagonizadas por mulleres. Puidemos coñecer así coñecer a vida de mulleres fortes que souberon loitar contra unha vida de maltrato (como a nai da protagonista en As mulleres que cultivaban néboas ou Luz en Golpes de luz), de rapazas capaces de enfrontarse a un pasado escuro para afrontar un presente complicado (como Janis en Os elefantes de Sokurov), de rapazas valentes e ousadas que tratan de fuxir dos perigos das redes sociais (como Betty en Redes) ou de nenas que maduran a partir de experiencias traumáticas (como Scoutt en Matar a un ruiseñor). Pero tamén de mulleres reprimidas polas súas preferencias sexuais (como Rosa en Contrapaso. La vida de los otros) ou de mulleres resilientes que deben alternar o mundo laboral co labor de coidadoras (como Xulia, en Golpes de luz). 

Moitas desas lecturas fixéronse nos diferentes Clubs de Lectura:

A MULLER E A AUGA: AS LAVANDEIRAS EN GALICIA

 As lavandeiras eran mulleres que se dedicaban profesionalmente a lavar a roupa de familias ricas. O seu oficio permitíalles completar a economía familiar, pero era unha tarefa moi dura que se desenvolvía en condicións moitas veces desfavorables. Estas esforzadas mulleres traballaban á intemperie en inverno e en verán, sufrían os rigores climáticos e padecían moitas enfermidades relacionadas co seu labor: catarro, pneumonía, reuma... 

  A actividade de lavado requiría de varias etapas: a recollida da roupa e o transporte aos lavadoiros, o lavado, o secado e a devolución ás familias contratantes. Era un traballo moi esixente dende o punto de vista físico, porque estas pobres mulleres debían trasladar durante longas distancias e moitas veces sobre a cabeza, unha gran cantidade de roupa. Ademais tiñan que pasar moitas horas en pé lavando e tratando as pezas que posteriormente devolvían limpas e dobradas aos seus donos.

  Na comarca de Ferrolterra, eran famosas as lavandeiras de Sillobre, que viaxaban de Sillobre ao peirao de Perlío con enormes lotes de roupa sobre a cabeza. Alí collían a lancha que as trasladaba a Ferrol, lugar onde as contrataban as familias ricas para que lavaran a roupa sucia de toda a semana e a devolveran limpa.

   O noso alumnado de 4 PDC encargouse de desenvolver un traballo de investigación sobre o traballo das lavandeiras, cun resultado moi interesante.

   Comezaron a tarefa coa lectura de A lavandeira de San Simón, de Eva Mejuto.

     É este un libro-álbum que narra a historia dunha muller que se dedica a lavar a roupa dos presos políticos que vivían na illa de San Simón.

Tras unha breve análise sobre o contido do libro (traballaron sobre todo a situación política da España do momento), o alumnado centrouse en analizar a historia do oficio das lavandeiras.

Esta é unha mostra dos seus traballos:

A continuación, realizaron con dúas das súas profesoras un roteiro guiado por voluntarios sobre as Lavandeiras de Sillobre.

Foi esta unha actividade moi interesante para os nosos alumnos e alumnas, que puideron coñecer cal era o percorrido que facían as mulleres.

Visitaron diferentes lavadoiros e descubriron que, ademais de lugares de traballo, eran sitios onde as mulleres compartían noticias e confidencias.

Tamén aprenderon en que consistía ese duro traballo: o lavado, o clareo (exposición da roupa ao sol para conseguir eliminar manchas das prendas brancas), a bogada (ou proceso de fervedura da roupa con cinza e xabón para mellorar a hixiene)... E descubriron como se facía o xabón.

Co tempo, as mulleres organizáronse laboralmente e conseguiron os seus propios carnés de traballadoras.

Despois desta fantástica xornada, despedíronnos coa degustación dun rico biscoito.

Para finalizar o traballo, o alumnado gravou un podcast coas conclusións do seu traballo: Podcast sobre as lavandeiras.

TEATRO CON G: DE CINE

 Durante o presente curso académico, o noso grupo de teatro escolar Os saturninos levou a escena De cine, un texto teatral resultado da colaboración entre a nosa alumna Ahata Zulinska e as profesoras encargadas de coordinar o proxecto. Esta obra, organizada en tres actos, presenta tres situacións diferentes cun fío común: a denuncia de diversas actitudes machistas típicas da nosa sociedade actual.

  No primeiro acto, Xurxo, un rapaz controlador e dominante, trata de impedir que a súa moza Eva prosiga a súa formación académica. Con continuas ameazas de romper a relación, Xurxo trata de coaccionar a unha Eva que nun primeiro momento parece indecisa.

 

  No segundo acto, Lidia, que vive baixo o férreo control do seu home Raúl, sofre un illamento forzoso que lle impide manter o contacto con familia e amigos. Raúl, mediante unha elaborada chantaxe psicolóxica, intenta manipular a Lidia provocando nela sentimentos de culpa inxustificados  para impedir que ela o abandone.

   O acto final mostra unha realidade común no mundo escolar: o acoso a través de redes dun rapaz cara a unha rapaza despois de ser abandonado por ela. 

Vídeo representación: De cine.

A MULLER E O MAR: MARISCADORAS E REDEIRAS

 A través dun traballo coordinado entre o alumnado de diferentes cursos, buscamos analizar o papel entre as mulleres e o mar en Galicia.

  De todos é ben sabido que nas comunidades mariñeiras as mulleres tiveron un papel transcendental, tanto en aspectos sociais como laborais. Debido á ausencia frecuente dos seus homes, víronse obrigadas en moitos casos a converterse en cabeza de familia, pero tamén traballaron arreo para completar a economía doméstica en labores relacionadas co mundo mariño: confección e arranxo de redes, venda de peixe, recolección de marisco ou, xa máis recentemente, emprego na industria conserveira.

  A existencia de vendedoras de peixe é coñecida na nosa comunidade dende a Idade Media. As mulleres das zonas costeiras agardaban tremendo durante horas a chegada dos barcos dos seus homes e, unha vez que estes atracaban, adentrábanse no mar para coller a carga e arrastrala ao peirao. Elas eran encargadas de distribuír no interior o peixe fresco que non se vendía inmediatamente no porto.

  O marisqueo tamén é unha tarefa coñecida dende a Idade Media. Durante esta época consumíanse preferentemente ostras, porque o resto de crustáceos e moluscos eran considerados "comida de pobres". Pouco a pouco os gustos foron mudando e o marisco empezou a ocupar un lugar central nas mesas dos ricos, pero a súa recolección a pé ou a bordo de pequenas embarcacións mantívose como tarefa case exclusivamente feminina. A profesión de mariscadora foi recoñecida oficialmente en 1993. 

  Por outra banda, confección e reparación de redes é unha tarefa familiar da que tamén se encargaban habitualmente as mulleres. Esta actividade combinábase coa venda de peixe, o marisqueo ou a salgadura. Habitualmente as redeiras estaban supervisadas por traballadores masculinos coñecidos como atadores.

  Aquí temos unha mostra dos traballos que presentaron sobre o tema os nosos alumnos de Antropoloxía.

  

AS MULLERES IMPORTANTES DA MIÑA VIDA

 Durante o presente curso académico, o alumnado de 4º de ESO desenvolveu unha breve (pero intensa) tarefa de investigación que tivo como finalidade a reivindicación de figuras femininas importantes no seu núcleo persoal e/ou familiar.

Para a nosa satisfacción, a maior parte dos nosos rapaces escolleron mulleres pertencentes ao seu núcleo familiar próximo (nais, avoas ou bisaboas) e destacaron nelas a súa infancia dura, o seu carácter loitador e, sobre todo, o seu espírito de superación ante as situacións adversas que lles presentou a vida. Son, ante todo, mulleres resilientes que deixaron unha fonda (e moi agarimosa) pegada entre os seus pequenos fillos, netos ou bisnetos.

Aquí temos unha pequena mostra dos traballos desenvoltos que falan de bisavoas:

De avoas:

E de nais:

A MULLER E O MAR: AS SEREAS NO FOLKLORE E NA MITOLOXÍA

 

O noso alumnado de 1º de ESO dedicou unha parte do curso a traballar o papel das sereas na mitoloxía e no folclore.

  As sereas son criaturas mariñas mitolóxicas que formaron unha parte importante tanto na mitoloxía clásica como nas lendas e o folclore de moitos pobos antigos. Para os gregos, as sereas eran seres con torso de muller e corpo de peixe que enmeigaban aos mariñeiros cos seus fermosos cantos para levalos á morte.

  Pero este tipo de seres fantásticos tivo un papel relevante na vida cultural de moitos pobos.

  É o que ocorre coas lamias ou arrainandereak na cultura vasca, que peitean os seus longos cabelos con peites de ouro e castigan a aqueles que ousan roubarllos coa morte ou coa aparición de grandes temporais no litoral.

  Entre os inuits existen as sednas, espíritos mariños creadores de todos os animais que viven no mar e abertamente hostís aos homes, que son castigados con temporais, mala caza e enfermidades cando actúan mal.

 Para os chineses, as jiaoren eran grandes tecedeiras coa capacidade de transformar as súas lágrimas en perlas. Así, cando unha destas sereas se namoraba, co seu pranto namorado derramaba perlas que acababan convertidas en luxosos tecidos que nunca se mollaban, nin sequera no fondo do mar. 

Os ningyos xaponeses, a diferenza das sereas occidentais, son seres aterradores que provocan graves desgrazas cando se achegan á costa... aínda que comer a súa carne pode traer consigo a inmortalidade.

Para finalizar, as yawkyawk australianas son fermosas criaturas con corpo de peixe e longa cabeleira verde. Habitualmente relacionadas coa creación de vida, provocan as chuvias que proporcionan auga para beber e facilitan o crecemento das plantas. Nalgún caso poden camiñar pola terra durante a noite e incluso poden desenvolver ás e voar como libélulas. 

TEATRO EN FEMININO: LA CASA DE BERNARDA ALBA

A pesar de que tiñamos programada a representación de La casa de Bernarda Alba para celebrar o 8M, por razóns alleas á nosa vontade tivemos que pospoñela en varias ocasións.

 Por fin o 22 de abril, a nosa compañeira Esther representou co seu grupo de teatro o drama rural máis coñecido de Federíco García Lorca.

 Con esta obra quixemos achegar ao noso alumnado á situación da que viviron as mulleres a comezos do século XX a través temas tan controvertidos como a represión dos instintos, a loita pola liberdade e a hipocresía social.

  

Despois de contextualizar na aula a situación de represión social que vivían as mulleres españolas no ano 1936 (estrutura agraria e gran peso da relixión nunha sociedade patriarcal), un público entusiasmado puido comprobar como se enfrontaron as fillas de Bernarda Alba á situación que lles tocou vivir. Pasaron así da aceptación de Angustias á resignación de Amelia e Magdalena ata chegar ao rencor de Martirio e á rebelión aberta de Adela, que escolleu, mesmo a través da morte, a liberdade.

   

  

CELEBRANDO O 8M: LECTURA DE MANIFESTO FEMINISTA

 As nosas alumnas Cristina e Adriana, organizadas por Belén, a coordinadora do Equipo de Dinamización, presentaron ante a nosa comunidade educativa un manifesto para reivindicar a liberdade e a igualdade de oportunidades entre homes e mulleres.

Manifesto 8M: Lectura de Cris e Adriana.

CELEBRANDO O 8M: LECTURAS FEMINISTAS

    Gioconda Belli é unha das grandes autoras feministas da actualidade. A novelista e poetisa nicaragüense  defende nas súas obras a igualdade de xénero, denuncia os roles sexistas tradicionais e reivindica a sexualidade das mulleres.

    No seu poema "Consejos para una mujer fuerte", a autora reflexiona sobre a experiencia das mulleres na sociedade actual. Nos seus versos defende a necesidade de cultivar a fortaleza interior e de buscar apoio na comunidade feminina para resistir nun mundo que a miúdo trata de debilitalas.

    Foi esta a composición escollida para que unha selección de alumnas participantes no noso grupo de teatro fixese unha lectura dramatizada que posteriormente se reproduciu nos corredores do noso instituto durante os tempos de lecer.

Gravación de "Consejos para una mujer fuerte".

Consejos para una mujer fuerte

Si eres una mujer fuerte

protégete de las alimañas que querrán
almorzar tu corazón.
Ellas usan todos los disfraces de los carnavales de la tierra:
se visten como culpas, como oportunidades, como precios que hay que pagar.
Te hurgan el alma; meten el barreno de sus miradas o sus llantos
hasta lo más profundo del magma de tu esencia
no para alumbrarse con tu fuego
sino para apagar la pasión
la erudición de tus fantasías.

Si eres una mujer fuerte
tienes que saber que el aire que te nutre
acarrea también parásitos, moscardones,
menudos insectos que buscarán alojarse en tu sangre
y nutrirse de cuanto es sólido y grande en ti.

No pierdas la compasión, pero témele a cuanto conduzca
a negarte la palabra, a esconder quién eres,
lo que te obligue a ablandarte
y te prometa un reino terrestre a cambio
de la sonrisa complaciente.

Si eres una mujer fuerte
prepárate para la batalla:
aprende a estar sola
a dormir en la más absoluta oscuridad sin miedo
a que nadie te tire sogas cuando ruja la tormenta
a nadar contra corriente.

Entrénate en los oficios de la reflexión y el intelecto
Lee, hazte el amor a ti misma, construye tu castillo
rodéalo de fosos profundos
pero hazle anchas puertas y ventanas

Es menester que cultives enormes amistades
que quienes te rodean y quieran sepan lo que eres
que te hagas un círculo de hogueras y enciendas en el centro de tu habitación
una estufa siempre ardiente donde se mantenga el hervor de tus sueños.

Si eres una mujer fuerte
protégete con palabras y árboles
e invoca la memoria de mujeres antiguas.

Has de saber que eres un campo magnético
hacia el que viajarán aullando los clavos herrumbrados
y el óxido mortal de todos los naufragios.
Ampara, pero ampárate primero
Guarda las distancias
Constrúyete. Cuídate
Atesora tu poder
Defiéndelo
Hazlo por ti
Te lo pido en nombre de todas nosotras.

 

DÍA DE ROSALÍA: POESÍA E ROSAS

 

Con motivo da celebración do Día de Rosalía, o noso alumnado aproveitou a xornada para reivindicar a actividade literaria feminina tomando como punto de partida o labor poético da poeta santiaguesa.

A organización dun recitado público na nosa bibliotea serviu para que o alumnado participante se aproximase á producción literaria rosaliana e puidese reflexionar sobre o papel da muller na literatura na época en que Rosalía destacou como autora.

Para finalizar, todos os participantes na actividade recibiron unha rosa como agasallo.

AS MULLERES EN FERROL: ROTEIRO FERROL EN FEMININO

 O noso alumnado de 1º de ESO realizou un roteiro sobre mulleres importantes relacionadas coa cidade de Ferrol. A través desta fantástica iniciativa, os nosos alumnos e alumnas puideron investigar a historia da nosa cidade a través da perspectiva de mulleres tan relevantes como Ángeles Alvariño, Sofía Casanova, Concepción Arenal ou Ángela Ruiz Robles. 

 

 Tamén recibiron información sobre figuras máis escuras, como Aurora Rodríguez e a súa filla Hildegart.

   Non esquecemos, tampouco, o labor de mulleres anónimas que desempregaron papeis importantes na sociedade do momento: augadoras, lavandeiras, cargadoras ou carboeiras.

Unha xornada moi interesante e aproveitada!!!

DÍA DA MULLER E A NENA NA CIENCIA: MULLERES CIENTÍFICAS

A visita de científicas converteuse nunha actividade de especial interese para o noso alumnado, que puido comprender de primeira man o reto que supón para unha muller adicarse ao mundo da ciencia e a tecnoloxía.

 

   Mediante charlas amenas, os nosos rapaces e rapazas asimilaron o feito de que menos dun 40% dos estudantes en carreiras STEM son mulleres. Cales son as causas desta situación? Probablemente a existencia larvada de estereotipos sociais, a escaseza de modelos femininos, a presenza de sesgos de xénero na contratación e as dificultades para conciliar vida laboral e vida familiar.

    A solución non parece sinxela, pero a educación ten que ser necesariamente o punto de partida para lograr a tan desexada igualdade.

DÍA DA MULLER E A NENA NA CIENCIA

 Coa intención de reivindicar o papel das científicas ante a nosa comunidade educativa, as nosas compañeiras Julia e Rocío decidiron destinar o presente curso académico a dar visibilidade a mulleres que dedicaron a súa vida á Astronomía.

  A biblioteca encheuse con información sobre astrónomas pioneiras, como Hipatia de Alexandría, Fátima de Madrid , Caroline Herschel ou María Winckelmann.

   Pero tamén con información sobre astrónomas actuais, tanto españolas como estranxeiras, facendo un especial fincapé nas mulleres galegas que se dedican profesionalmente a este campo científico.

 

   Como colofón, Julia e Rocío ofrecéronlles aos nosos alumnos e alumnas unha explicación sobre o funcionamento do sistema solar a través dunha maqueta a escala creada ex profeso.